کد مطلب: 85819
 
از ۵ خرداد ۱۲۸۷ تا ۵ خرداد ۱۳۹۶
یک قرن + ۱۰ سال سابقه نفتی، فقط برای ثبت در تاریخ
 
یک قرن و ۱۰ سال هم بیشتر از یک قرن از اکتشاف نفت در مسجدسلیمان ایران سپری می شود. اما اکنون نه مسجدسلیمان نمودی از پیشرفت مبتنی بر نفت است و نه صنعت نفت ایران، می تواند مصداقی بارز از این پشتوانه طولانی باشد.
تاریخ انتشار : جمعه ۵ خرداد ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۴۲
یک قرن و ۱۰ سال هم بیشتر از یک قرن از اکتشاف نفت در مسجدسلیمان ایران سپری می شود. اما اکنون نه مسجدسلیمان نمودی از پیشرفت مبتنی بر نفت است و نه صنعت نفت ایران، می تواند مصداقی بارز از این پشتوانه طولانی باشد. به گزارش نکونیوز، داستان کشف نفت در ایران رالااقل نفتی ها به خوبی می دانند و تکرار آن، نکته تازه ای در بر ندارد. همه می دانند که چاه شماره یک مسجدسلیمان در روز ۵ خرداد سال ۱۲۸۷ خورشیدی برای نخستین بار توسط یک گروه اکتشاف به نفت رسید. ویلیام ناکسی دارسی یک میلیونر استرالیایی، نخستین فردی بود که با روش‌های جدید روز و دستگاه‌های حفاری مکانیکی در ایران به اکتشاف نفت و حفر چاه پرداخت. او ابتدا گروهی فنی را به سرپرستی زمین‌شناسی به نام برلز استخدام و به ایران اعزام کرد. این گروه، پس از بررسی‌های زمین‌شناسی، گزارش رضایت‌بخشی داد. احتمال وجود نفت در حوالی قصر شیرین و شوشتر را زیاد و در دیگر نقاط امیدوارکننده دانست. پس از دریافت این گزارش، دارسی نماینده‌ای به نام ماریوت را در سال ۱۹۰۱ به دربار ایران فرستاد. ماریوت امتیاز اکتشاف و استخراج نفت در تمام ایران، به جز ایالات شمالی یعنی خراسان، مازندران، استرآباد (گرگان کنونی) و آذربایجان را از مظفرالدین شاه گرفت. مدت این امتیاز که بعد‌ها به «امتیاز دارسی» مشهور شد، ۶۰ سال و ابتدای آن از هشتم صفر ۱۳۱۹ قمری بود. به موجب امتیازنامه دارسی، وی تعهد کرده بود که ظرف مدت دو سال پس از عقد امتیاز شرکتی برای بهره‌برداری از امتیاز مزبور تشکیل دهد و پس از آن مبلغ بیست هزار لیره نقد و معادل بیست هزار لیره سهام شرکت مزبور را به دولت ایران تسلیم کند. حفاری اولین چاه در محلی به نام چیاسرخ یا چاه سرخ، در شمال غرب قصر شیرین که اکنون بخشی از خاک عراق است آغاز شد. کار حفاری به علت نبود راه و ناامنی به کندی پیش می‌رفت تا آنکه در تابستان ۱۹۰۳ در عمق ۵۰۷ متری به گاز و کمی نفت رسید. چاه دوم هم در همین ناحیه در عمقی مشابه به نفت رسید. بهره‌دهی این چاه در حدود ۱۷۵ بشکه در روز بود. دارسی با ارزیابی نتایج دریافت اگر در ناحیه چیاسرخ نفتی بیش از این مقدار هم بیابد به علت دوری از دریا و نبود امکان حمل به بازار مصرف، سودی عاید او نخواهد شد. ناحیه را ترک کرد و به خوزستان روی آورد. در خوزستان هم اکتشاف نفت چندان امیدوارکننده نبود و سرمایه شرکت رو به پایان بود. روسای شرکت به مسئول عملیات که مهندسی به نام دینولدز بود، دستور توقف عملیات را می‌دهند، ولی او که با توجه به اطلاعاتی که در محل به دست آورده بود، وضع را بهتر ارزیابی می‌کرد، چند روزی از اجرای دستور توقف خودداری کرد و به حفاری ادامه داد. در روز پنجم خرداد ۱۲۸۷ خورشیدی برابر با ۱۹۰۸ میلادی مته حفاری به لایه نفت‌دار برخورد و نفت با فشار از چاه فوران کرد. عمق چاه ۳۶۰ متر بود. دومین چاه که ۱۰ روز بعد به نفت رسید ۳۰۷ متر عمق داشت. با به نفت رسیدن این دو چاه وجود نفت به مقدار زیاد در ایران به اثبات رسید و اینگونه بود که دومینوی اکتشاف و تولید نفت در ایران با سرعن پیش رفت. اکنون ۱۱۰ سال از آن زمان سپری می شود و طی این مدت، پیشرفت صنعت نفت ایران، چندان مطابقتی با این سابقه طولانی اکتشاف نفت ندارد. نزدیک به نیم قرن اولیه اکتشاف نفت در ایران را که نمی توان چندان در محاسبات در نظر گرفت. چرا که ایران امکاناتی برای اکتشاف و تولید نفت نداشت و حتی اختیاری برای فروش نفت نداشت. نفت ایران هنوز ملی نشده بود. اما در پایان سال ۱۳۲۹ خورشیدی به همت دکتر محمد مصدق نفت ایران ملی شد تا نخستین گام برای تغییر وضعیت در صنعت نفت ایران ایجاد شود. از آن زمان اختیار نفت ایران به ایران رسید اما فقط نفت ایران ملی شد، نه صنعت نفت ایران. کنارگذاشتن مصدق موجب شد روند ملی شدن صنعت نفت ایران هم شتابی کمتر به خود بگیرد. رژیم پهلوی در دهه ۱۳۴۰ و ۵۰ خورشیدی بیشتر در صدد افزایش تولید بود و طی این مدت تولید نفت ایران به شدت افزایش یافت. اما این امر به مدد فناوری شرکتهای پیشرفته امکانپذیر شد. صنعت نفت ایران طی این مدت نتوانسته بود شرکتی در مقیاسی متوسط هم برای اکتشاف، تولید و توسعه صنعت نفت ایجاد کند. پیروزی انقلاب اسلامی ایران با شعار استقلال و خودکفایی، گامی برای ملی شدن صنعت نفت بود. اما ۸ سال جنگ تحمیلی، فرصت را برای توسعه صنعت نفت سلب کرد. پس از جنگ و در دوران سازندگی، تلاشهایی برای ایجاد شرکتهای نفتی در مقیاس جهانی صورت گرفت که شرکتی همچون پتروپارس یادگاری از آن دوران است. اما همان زمان اختلافات سیاسی و بعد تغییر دولت و تحریمهای ضد ایرانی، فرصت را برای پیمودن روندی پیش بینی پذیر از صنعت نفت ایران سلب کرد. اکنون پس از ۱۱۰ سال به نقطه ای رسیده ایم که صنعت نفت ایران، شرکتی توسعه دهنده در مقیاسی جهانی ندارد. از شل و توتال و انی و ... که بگذریم، صنعت نفت ایران در ایجاد شرکتی در مقیاس پتروناس مالزی، پتروبراس برزیل و ... هم ناکام بوده و این خلا بزرگی است که نمی توان از کنار آن بی تفاوت عبور کرد. هر سال ۵ خرداد را گرامی می داریم اما گویا این سابقه نفتی مثل خیلی از سوابق تاریخی ما ایرانیان تنها مناسب تثبت در تاریخ است و کمتر به این نکته توجه می کنیم که اولا صنعت نفت در تمام این سالها تا چه حد رفاه و توسعه را برای ایرانیان به ارمغان آورده و دوم اینکه آیا ۱۱۰ سال زمان بویژه ۶۰ سال پس از ملی شدن نفت، برای ایجاد یک شرکت نفتی توسعه دهنده ایرانی در مقیاس شرکتهای بزرگ نفتی کشورهای رو به پیشرفت جهان کافی نبوده است؟ پس چرا در این عرصه موفق نبوده ایم؟
Share/Save/Bookmark


نام :
نام خانوادگی:
آدرس ايميل :
نام کاربری :
کلمه عبور:

نفت برنت

۴۷.۳۷

نفت خام وست تگزاس ( $/ بشکه )

۴۴.۷۴

نفت خام اوپک

۴۴.۳۸

گاز طبیعی- نایمکس Mbtu/$

۳.۰۴

طلا (دلار/ اونس )

۱۲۵۶

فولاد- دلار/تن

۳۱۲.۵

سنگ آهن- دلار/تن

۶۱.۴

مس- دلار/پوند

۲.۵۶