کد مطلب: 71287
 
تمام تفاوت‌های بیع متقابل و قراردادهای جدید نفتی
خصوصیات قراردادهای جدید نفتی
 
قراردادهای جدید نفتی مراحل تصویب و ابلاغ خود را پشت سر گذاشتند و اگر مشکل فوق‌العاده‌ای پیش نیاید، شرکت ملی نفت به سمت برگزاری مناقصه برای توسعه میادین نفتی و امضای قرارداد پیش خواهد رفت. اما قراردادهای جدید نفتی چه فرقی با قراردادهای قبلی دارند؟
تاریخ انتشار : سه شنبه ۱۹ مرداد ۱۳۹۵ ساعت ۱۳:۰۹
قراردادهای جدید نفتی مراحل تصویب و ابلاغ خود را پشت سر گذاشتند و اگر مشکل فوق‌العاده‌ای پیش نیاید، شرکت ملی نفت به سمت برگزاری مناقصه برای توسعه میادین نفتی و امضای قرارداد پیش خواهد رفت. اما قراردادهای جدید نفتی چه فرقی با قراردادهای قبلی دارند؟
به گزارش نکونیوز، برای بررسی هر مدل قراردادی باید ابتدا به این نکته توجه کرد که مدل مورد بحث در چه شرایط اقتصادی، سیاسی و بین‌المللی مورد استفاده قرار می‌گیرد. شرکت ملی نفت ایران استفاده از قراردادهای بیع متقابل را از سال 73 آغاز کرد. ایران در شرایطی قراردادهای بیع متقابل را برای جذب شرکت‌های بین‌المللی نفتی به کار گرفت که قیمت نفت در آن مقطع بسیار پایین و حدود 15 دلار به ازای هر بشکه بود. در آن شرایط چون پروژه‌های جدید اکتشاف و تولید نفت در آب‌های عمیق و مناطقی نظیر دریای شمال دیگر چندان برای غول‌های نفتی صرفه اقتصادی نداشت، بیع متقابل بنا به هزینه پایین تولید نفت در ایران توانست برخی از شرکت‌های نفتی را متقاعد به حضور در بازار ایران کند.
با این حال، حجم سرمایه جذب شده توسط قراردادهای بیع‌ متقابل بین سال‌های 73 تا 83 چندان بالا نبود (زیر 25 میلیارد دلار دلار در دوره 10 ساله) و صنعت نفت و گاز کشور تنها توانست به اندازه‌ نیازهای یک سال خود در این 10 سال سرمایه خارجی جذب کند. در واقع بیع متقابل نه بنا به ماهیت جذاب خود بلکه بنا به شرایط روز بازار و این که کشوری نظیر عراق در آن موقع با تحریم‌های شدید روبرو بود، توانست میزان تقریباً متوسطی از جذب سرمایه را رقم بزند. طول قراردادهای بیع متقابل 3 تا 5 سال بود و شرکت نفتی خارجی در مراحل اکتشاف و توسعه حضور داشت. البته سه نسل از قراردادهای بیع‌متقابل به ترتیب در سال‌های 73، 82 و 86 رونمایی شد و اصلاحاتی در مدل اولیه بیع متقابل صورت گرفت.
نسل دوم قراردادهای بیع متقابل متضمن حضور شرکت خارجی در مرحله‌ اکتشاف نیز بود، در حالی که در نسل اول، قراردادها صرفاً توسعه‌ای بودند. در نسل سوم نیز قرادادهای بیع‌ متقابل برای سرمایه‌گذاران خارجی جذاب‌تر شدند و سقف هزینه‌های سرمایه‌ای «باز» گذاشته شد. با این وجود، در تمامی نسل‌های بیع متقابل نسبت به فرصت‌های سرمایه‌گذاری در سایر کشورهای خاور میانه، ریسک شرکت‌های خارجی بالا بود و اگر پروژه به توسعه و تولید منجر نمی‌شد، سرمایه‌گذاری انجام شده توسط این شرکت‌ها جبران نمی‌شد. در کل می‌توان گفت که قراردادهای بیع متقابل انعطاف‌پذیری پایینی داشتند، هزینه عملیات در اکثر قراردادهای امضا شده ثابت بود و سود سرمایه‌گذار بر اساس درصدی از هزینه‌های سرمایه‌ای صورت‌گرفته توسط وی تعیین می‌شد. دوره زمانی محدود قراردادهای بیع متقابل (به لحاظ نظری) می‌توانست باعث عدم رعایت موازین تولید صیانتی شود و دقیقاً به دلیل همین دوره محدود، شرکت خارجی چندان انگیزه‌ای برای انتقال تکنولوژی‌های نوین و برتر خود به صنعت نفت ایران نداشت. علاوه بر این، از آن‌جا که در قراردادهای بیع متقابل، شرکت خارجی تنها بین 3 تا 5 سال در ایران حضور می‌داشت، منافع این شرکت و شرکت ملی نفت ایران چندان به هم گره نمی‌خورد و شرکت خارجی در مواقعی همچون تحریم‌ها یا اعمال فشار اقتصادی بر صنعت نفت ایران، نمی‌توانست نقش یک لابی موثر در ارکان تصمیم‌گیری کشور خود را ایفا کند.
گرچه قراردادهای بیع متقابل زمینه ورود شرکت‌های نفتی خارجی را پس از انقلاب فراهم ساختند و در بازسازی صنعت نفت کشور که طی دوران جنگ هشت ساله با عراق به شدت تخریب شده بود، نقش ایفا کردند اما از حیث اقتصادی، حجم سرمایه جذب شده توسط این قراردادها چندان بالا نبود و از حیث سیاسی این قراردادها نتوانستند شراکت‌های بلندمدت و پایداری بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت‌های نفتی بین‌المللی ایجاد کنند و از این طریق، دروازه فشارهای بین‌المللی که به دلایل سیاسی بر کشور تحمیل می‌شد را مسدود نمایند.
اما قراردادهای
قراردادهای IPC طوری تنظیم شده‌اند که مثل قراردادهای بیع متقابل همچنان در مدل قراردادهای خدماتی بگُنجند، اما در ساختار بازپرداختِ هزینه‌های شرکت‌های بین‌المللی نفتی به قراردادهای مشارکت در تولید (Production Sharing Contracts) شباهت داشته باشند.
جدید نفتی یا قراردادهای IPC در چه شرایطی مورد استفاده قرار می‌گیرند و چه خصوصیاتی دارند؟ قراردادهای جدید نفتی توسط وزارت نفت به کار گرفته می‌شوند تا ضعف‌های قرارداد بیع متقابل و موانع پیش روی صنعت نفت و گاز کشور را رفع و شرایط را برای ورود این صنعت به دوره پساتحریم آماده کنند. بنا به اعلام مسؤولان وزارت نفت طی سال‌های 2016 تا 2025 در بخش بالادستی، صنعت نفت و گاز به 176 میلیارد دلار و در بخش پایین دستی به 77 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد. در مراسم رونمایی از قراردادهای نفتی، حدود 50 پروژه به سرمایه‌گذاران معرفی شد و وزیر نفت از احتمال جذب 30 میلیارد دلاری سرمایه با استفاده از این مدل جدید قراردادی خبر داد. از این گذشته، ایران قصد دارد تا سال 2020 تولید نفت خود را به 5 میلیون بشکه در روز برساند.
هدف اعلامی قراردادهای جدید نفتی این است که سرمایه مورد نیاز را در بخش‌های اکتشاف، توسعه و بهره‌برداری از میادین نفت و گاز کشور جذب کنند، ضریب بازیافت از مخازن نفت و گاز را افزایش دهند، دانش و فناوری پیشرفته را از شرکت‌های نفتی بین‌المللی به شرکت‌های داخلی انتقال داده و آن را بومی سازند و شرکت‌های نفتی داخلی را به شرکت‌های بین‌المللی پیشرفته‌ای تبدیل کنند که می‌توانند عملیات نفتی را در داخل و خارج از کشور به پیش برند. قراردادهای IPC طوری تنظیم شده‌اند که مثل قراردادهای بیع متقابل همچنان در مدل قراردادهای خدماتی بگُنجند، اما در ساختار بازپرداختِ هزینه‌های شرکت‌های بین‌المللی نفتی به قراردادهای مشارکت در تولید (Production Sharing Contracts) شباهت داشته باشند. در این مدل قراردادی شرکت‌های بزرگ خارجی در تمامی مراحل از اکتشاف گرفته تا توسعه، تولید و افزایش ضریب بازیافت حضور خواهند یافت و طول مدت این قراردادها 20 تا 25 سال خواهد بود و حتی می‌تواند تا 32 سال نیز افزایش یابد. اصل 45 و 81 قانون اساسی، موانع حقوقی برای تملکِ شرکت‌های خارجی بر ذخایر نفتی ایجاد کرده است و طبق قراردادهای جدید، شرکت‌های خارجی نمی‌توانند نفت درون مخازن را به عنوان دارایی (جهت ارائه در بازارهای بورس معاملات کاغذی) ثبت کنند. با این حال، بر خلاف قراردادهای بیع متقابل، نظر به حضور شرکت‌های خارجی در مرحله‌ی تولید، این شرکت‌ها می‌توانند درآمدهای خود از پروژه‌های انجام شده در میادین نفت و گاز ایران را در گزارشات مالی و پولیِ سالانه خود بگنجاند و این امر قطعاً بر افزایش ارزش سهام آن‌ها تأثیر خواهد داشت. در قراردادهای جدید، بازپرداخت کلیه هزینه‌های شرکت سرمایه‌گذار نیز از طریق تخصیص بخشی از محصولات میدان و یا درآمدهای حاصل از اجرای قرارداد بر پایه قیمت روز فروش محصول صورت می‌گیرد. علاوه بر این، برای جذاب‌سازی هرچه بیشتر قراردادها و ترغیب شرکت‌های خارجی به حضور در بخش نفت و گاز ایران، برای هر بشکه تولید اضافی نفت در میدان، پاداش یا دستمزدی (Fee) به صورت دلار بر هر بشکه تعلق خواهد گرفت. این امر به این خاطر در قراردادها گنجانده شده است تا به واسطه تمایل شرکت خارجی برای دستیابی به سود بیشتر، تولید نفت از میادین افزایش یابد. قراردادهای IPC برای شرکت نفتی بین‌المللی جذاب‌تر به نظر می‌رسند اگر که بدانیم علاوه بر هزینه‌های مستقیم سرمایه‌گذاریِ شرکت‌های مربوطه (نظیر کلیه‌ی هزینه‌های عملیاتی، هزینه‌های خرید تجهیزات، تأسیسات و انجام خدمات) هزینه‌های غیرمستقیم این شرکت‌ها نظیر مالیات و بیمه تأمین اجتماعی نیز از محل محصول تولیدشده بازپرداخت می‌شود؛ در واقع از این طریق شرکت‌های نفتی بین‌المللی رسماً از پرداخت مالیات و بیمه معاف می‌شوند و پرداخت‌های آن‌ها در این حیطه‌ها پس از طی مدت زمانی به آن‌ها عودت داده خواهد شد.
قرادادهای جدید یک جنبه بسیار مهم دیگر نیز دارند. شرکت‌های نفتی بین‌المللی برای این که در مراحل توسعه و تولید نفت شرکت کنند، مجبورند از میان شرکت‌های داخلی که برای ورود به بخش بالادستی نفت و گاز از طرف وزرات نفت ذی‌صلاح تشخیص داده می‌شوند، یک شریک برای خود انتخاب کنند. این دو شرکت یعنی شرکت نفتی خارجی و شرکت داخلی به‌صورت جوینت وِنچر یا مشارکت انتفاعی پروژه را انجام خواهند داد و مراحل پروژه به تأیید کارفرما یعنی شرکت ملی نفت ایران خواهد رسید. تا کنون مشخص شده است که شرکت نفتی داخلی که به همراه شرکت خارجی یک شرکت عملیاتیِ مشترک تشکیل می‌دهد از میان شرکت‌های دولتی (شرکت ملی نفت یا زیرمجموعه‌های آن) نخواهد بود. هدف اعلامی برای لحاظ کردن این شرایط آن است که شرکت‌های خصوصی از طریق همکاری با شرکت‌های بین‌المللی نفتی توانمندی‌های خود را افزایش دهند، دانش و فناوری‌های نوین را بومی سازند و رفته رفته به شرکت‌هایی در ابعاد بین‌المللی تبدیل شوند. باید توجه داشت که این اهداف، اهداف اعلامی از طرف تنظیم‌کنندگان قراردادهای جدید نفتی است. این که این اهداف تا چه میزان محقق می‌شود، هنوز مشخص نیست. تنها گذر زمان است که تمامی ابعاد قراردادهای جدید نفتی را به تمامی نشان خواهد داد.
Share/Save/Bookmark


نام :
نام خانوادگی:
آدرس ايميل :
نام کاربری :
کلمه عبور:

نفت برنت

۵۶.۱۲

نفت خام وست تگزاس ( $/ بشکه )

۵۰.۵۴

نفت خام اوپک

۵۴.۶۱

گاز طبیعی- نایمکس Mbtu/$

۲.۸۶

طلا (دلار/ اونس )

۱۲۷۱

فولاد- دلار/تن

۳۱۲.۵

سنگ آهن- دلار/تن

۶۳.۲۱

مس- دلار/پوند

۲.۷