داخلی اقتصاد خبر
 
کد مطلب: 79019
 
تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری
 
تصمیم‌گیری‌ در سطح دولت، نقشی بسیار مهمی در نحوه عملکرد شرکت‌های خصوصی دارد. در صورتی که تصمیم‌های دولت (اعم از سیاست‌ها و برنامه‌های اجرایی) کیفیت قابل قبولی نداشته باشد، آنگاه به شیوه‌های مستقیم و غیرمستقیم سبب کاهش بهره‌وری فعالیت‌های اقتصادی بخش خصوصی می‌گردد.
تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۰ دی ۱۳۹۵ ساعت ۱۳:۰۴
یکی از اصلی‌ترین گام‌های توسعه در هر کشور، بلوغ فرآیند تصمیم‌گیری و اتخاذ تصمیمات بر اساس نظر خبرگان و نخبگان است. به هر میزان که سازوکارهای تصمیم‌گیری از کیفیت و دقت بالاتری برخوردار باشند، احتمال موفقیت آنها در مقام اجرا نیز افزایش خواهد یافت.
یکی از مولفه‌های مهم در ارزیابی و سنجش کیفیت تصمیم‌ها، میزان قابلیت اجرایی آنها است. در واقع تصمیم‌گیران باید شرایط موجود را به دقت در نظر بگیرند و بتواند خود را با آن سازگار کرده و تغییرات به سمت مطلوب را ایجاد کنند. در برخی از موارد گفته می‌شود که تصمیم‌ها و برنامه‌های اتخاذ شده از کیفیت بالایی برخوردار هستند ولی در اجرا با مشکل مواجه شده‌اند، حال آنکه تصمیم‌ها و برنامه‌های خوب لازم است شرایط واقعی اجرا را در نظر گرفته و برای شرایط واقعی و سازگارپذیری راهکارهایی اندیشیده شده باشد.
تصمیم‌گیری‌ در سطح دولت، نقشی بسیار مهمی در نحوه عملکرد شرکت‌های خصوصی دارد. در صورتی که تصمیم‌های دولت (اعم از سیاست‌ها و برنامه‌های اجرایی) کیفیت قابل قبولی نداشته باشد، آنگاه به شیوه‌های مستقیم و غیرمستقیم سبب کاهش بهره‌وری فعالیت‌های اقتصادی بخش خصوصی می‌گردد.
در کشور ما نیز یکی از اصلی‌ترین عوامل پایین‌بودن بهره‌وری اقتصاد و عدم توفیق در دستیابی به اهداف تعیین شده، کیفیت پایین تصمیم‌گیری‌ها و مسئولیت ناپذیری در قبال تصمیم‌ها بوده است. کشور همواره از دولتی بودن اقتصاد رنج برده و سیاست‌های متمم اصل ۴۴ قانون اساسی پاسخی به این مشکل بوده و که به دنبال افزایش سهم بخش خصوصی در فعالیت‌های بخش خصوصی است. خصوصی‌سازی از جمله پاسخ‌هایی است که برای افزایش بهره‌وری اقتصاد ارایه شده، حال آنکه این پاسخ برای فعالیت‌های صرفا اقتصادی پیشنهاد شده و برای تصمیم‌گیری‌های سیاسی، سیاسی-اقتصادی، سیاسی-امنیتی و امنیتی دیگر نمی‌توان این تصمیم‌ها را برون‌سپاری کرد و وظیفه دولت است که بتواند بهترین تصمیم‌ها را اتخاذ نماید، لذا ضروری است کیفیت تصمیم‌های دولت ارتقا یابد. اگر کیفیت تصمیم‌های دولت در بخش اقتصادی بالا باشد بطور قطع می‌تواند به دستاوردهای چشم‌گیری دست یابد.
در شرایط فعلی کشور و در اغلب
یکی از مشکلات اساسی کشور در حوزه تصمیم‌گیری، عدم تفکیک مراحل تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری است. متاسفانه در کشور ما این دو مرحله از یکدیگر تفکیک نشده و بطور معمول فرآیند تصمیم‌سازی قربانی تصمیم‌گیری می‌گردد.
موارد، فرآیند تصمیم‌گیری بر این اساس است که مسئول برگزیده بنا بر شناخت خود تیمی از افراد صاحب‌نظر و مورد اعتماد را انتخاب کرده و با همکاری آنها سعی کرده تا با در نظر گرفتن ملاحظات و شرایط موجود، بهترین تصمیم را شناسایی و اخذ کنند. البته در برخی موارد نیز مشاهده شده که برخی از مدیران کاملا بی‌نیاز از مشاور بوده و براساس جامعیت اندیشه‌های خود تصمیم‌گیری می‌کنند! بسته به توانمندی فرد مدیر و قدرت تشخیص و فهم راهبردی مسائل و غنای کارشناسی مشاوران مورد اعتماد وی، کیفیت تصمیم‌ها کم و زیاد خواهد شد. در طول ادوار گذشته هر دولتی ویژگی‌های خاصی در تصمیم‌گیری داشته که ویژگی‌های مشارکت پایین خبرگان و نخبگان، دسترسی پایین خبرگان به اسناد پشتیبان تصمیم‌های اتخاذ شده، پاسخگویی و مسئولیت‌پذیری در خصوص دستاوردهای تصمیم‌ها و ثبات کم سیاست‌ها و برنامه‌ها به میزان قابل توجهی مشترک بوده حال آنکه شدت قوت و ضعف دولت‌های گذشته در شاخص‌های مذکور متفاوت است.
در این نوشتار به فرآیند تصمیم‌گیری براساس خرد جمعی پرداخته و از برخی آمار کشورهای توسعه‌یافته در این زمینه استفاده خواهد شد.
یکی از مشکلات اساسی کشور در حوزه تصمیم‌گیری، عدم تفکیک مراحل تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری است. متاسفانه در کشور ما این دو مرحله از یکدیگر تفکیک نشده و بطور معمول فرآیند تصمیم‌سازی قربانی تصمیم‌گیری می‌گردد.
در فرآیند تصمیم‌‌سازی موضوع تصمیم، بطور بنیادی و ریشه‌ای با نگاهی کارشناسانه توسط خبرگان و کارشناسان مورد تحلیل قرار می‌گیرد. در این فرآیند پس از شناخت دقیق صورت مساله و فهم مشکل، به شناخت وضع موجود و تحلیل آن پرداخته می‌شود. پس از تحلیل‌های کارشناسانه از نحوه‌ی ایجاد و نمو مشکلات (سازوکار مشکل) می‌توان برای آنها راهکارهایی تخصصی طراحی کرد. در صورت وجود عدم قطعیت‌های بالا، راهکارها در قالب سناریوهای مختلف طراحی و تدوین خواهد شد که هر کدام در شرایط خاصی کارا خواهد بود. یکی از نکات اصلی تصمیم‌سازی کارشناسانه توجه به عواقب تصمیم‌ها و اقدامات است. پس از هر تصمیم و اقدام سه مرحله خروجی، پیامد و تاثیر برای آنها، باید ترسیم شود. تصمیم‌گیر باید بداند در صورت اخذ هر کدام از تصمیم‌ها در قالب سناریوهای مختلف، عواقب آن چه خواهد بود. در مرحله خروجی نتایج کوتاه‌مدت، در مرحله پیامد نتایج میان‌مدت و در مرحله تاثیر نتایج بلندمدت که نشان‌دهنده اثر عوامل مختلف بر یکدیگر در سطح کلان است، تبیین خواهد شد. در این شرایط تصمیم‌گیر با علم به عواقب هر یک از گزینه‌ها، یک گزینه‌ را انتخاب خواهد کرد.
فرآیند تصمیم‌گیری مرحله‌ای متفاوت از تصمیم‌سازی است. در این مرحله تصمیم‌گیران (مسئولین) از بین گزینه‌های مختلف طراحی شده، یک گزینه را انتخاب خواهند کرد. در این مرحله تصمیم‌گیران (مسئولین) به ملاحظاتی فراتر از ملاحظات کارشناسانه (از قبیل شعارهای انتخاباتی، گروه‌های ذینفع اجتماعی) خواهند پرداخت و بر اساس آنها معیارهای تصمیم‌گیری شناسایی و انتخاب خواهند شد. پس از شناسایی معیارهای مختلف و تعیین وزن آنها در فرآیند تصمیم‌گیری، یکی از گزینه‌ها (سناریوها) انتخاب خواهد
در طول ادوار گذشته هر دولتی ویژگی‌های خاصی در تصمیم‌گیری داشته که ویژگی‌های مشارکت پایین خبرگان و نخبگان، دسترسی پایین خبرگان به اسناد پشتیبان تصمیم‌های اتخاذ شده، پاسخگویی و مسئولیت‌پذیری در خصوص دستاوردهای تصمیم‌ها و ثبات کم سیاست‌ها و برنامه‌ها به میزان قابل توجهی مشترک بوده حال آنکه شدت قوت و ضعف دولت‌های گذشته در شاخص‌های مذکور متفاوت است.
شد. در این مرحله تصمیم‌گیر نمی‌تواند براساس گزینه‌های موجود (سناریوها) گزینه‌ای جدید طراحی کرده و انتخاب کنند. در صورتیکه گزینه‌ای دیگر مد نظر باشد می‌توانند گزینه‌های خود را به تیم‌های کارشناسی پیشنهاد دهند و آنها با در نظر گرفتن ملاحظات، گزینه‌ای کارشناسانه طراحی و پیشنهاد خواهند داد. یکی از نکات اساسی تعامل دو مرحله تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری است. ممکن است تصمیم‌گیران (مسئولین) به روش تدوین و ساخت گزینه‌های مختلف تصمیم‌گیری اعتراضی داشته و بخواهند تغییراتی در تصمیم‌های ساخته شده اعمال شود. در این مرحله باید توجه شود که کلیه ملاحظات مد نظر تصمیم‌گیران باید به تیم‌های تصمیم‌ساز منتقل شده و آنها با در نظر گرفتن شرایط جدید، تصمیم‌های جدید کارشناسانه را طراحی کنند. در شرایط جدید برای هر یک از تصمیم‌ها نیاز است عاقبت اندیشی شده و نتایج کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت ترسیم شود.
در تصویر زیر نمایی از مدل تصمیم‌گیری با در نظر گرفتن دو فاز تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری ملاحظه می‌شود.



فرآیند تصمیم‌سازی براساس مکانیزم‌های مختلفی انجام می‌شود. از گذشته‌های بسیار دور نحوه‌ی همکاری دولت با خبرگان و نخبگان خارج از دولت، شبکه‌سازی و ایجاد هم‌افزایی بین آنها از مسائل مورد توجه دولت‌های هوشمند برای ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری‌ها و ایجاد جریان‌های تحول‌خواه بوده است. استفاده از اتاق فکرها یکی از اصلی‌ترین سازوکارهای تعامل و شبکه ‌سازی خبرگان و نخبگان خارج از دولت با دولت در کشورهای توسعه‌یافته است. اتاق فکرها اصلی‌ترین رابط بین نهادهای سیاست‌گذار و تصمیم‌گیر با خبرگان و نخبگان است. تصویر زیر نمایی از توزیع اتاق فکرهای در نقاط مختلف دنیا نمایش داده شده است.


همانطور که در این تصویر دیده می‌شود بخش عمده اتاق‌ فکرها در نقاط توسعه یافته از قبیل آمریکای شمالی و اروپا شکل گرفته و فعال هستند. به هر میزان که عملکرد اتاق فکرها از کیفیت بالاتری برخوردار باشد، آنگاه اعتماد به آنها بیشتر شده و ارتباط بهتری با نهادهای سیاست‌گذار برقرار شده و کیفیت تصمیم‌ها بهبود پیدا خواهد کرد. وجود چنین سازوکارهایی سبب می‌شود سیستم تصمیم‌گیری خبره شده و با تغییرات مدیران و سیاست‌گذاران سطح کارشناسی تصمیم‌ها حفظ شده و تنها انتخاب‌ها متفاوت باشند.
در کشور ما برخی از موسسات برای ایفای چنین نقشی تشکیل شده است ولی کارکرد مطلوب و موثری نداشته و نتوانسته‌اند نقش کلیدی و مهمی در سیاست‌گذاری‌ها و تصمیم‌گیری‌ها ایفا نمایند. موسسه مطالعات بین المللی انرژی، زیرمجموعه وزارت نفت وظیفه کمک و مشاوره به اخذ سیاست‌ها داشته است. اگرچه طبق ماموریت‌های این سازمان بطور مستقیم و صریح وظیفه شبکه‌سازی و مشاوره گرفتن از خبرگان و نخبگان جزء وظایف و ماموریت‌های این سازمان نیست، اما بندهایی از قبیل "توسعه‌ي همكاري با شركت‌ها و مؤسسات فعال بخش خصوصي در حوزه انرژي به منظور همسان سازي فعاليت‌هاي علمي و پژوهشي و تبيين راهكارهاي كلان در حوزه سياستگذاري در صنعت نفت و گاز و بويژه انرژي كشور" در ماموریت‌های این سازمان بوده که می‌تواند در راستای آن به شبکه‌سازی و مشاوره گرفتن از خبرگان و نخبگان پرداخت. آنچه به طور واضح مشخص است ساختار سازمان‌یافته‌ای برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های خبرگان و نخبگان و مشارکت‌ آنها در تصمیم‌گیری‌های اساسی و مهم وجود ندارد.
حضرت علی (ع) می‌فرماید: «همانا ویرانی زمین به دلیل تنگدستی مردم است، و تنگدستی مردم، به جهت غارت اموال از طرف زمامدارانی است که به آینده حکومتشان اعتماد ندارند.»(خطبه ۲۰۹) (جایگاه تصمیم‌گیری و اقدام مسئولین در فقر مردم)

نویسنده: مهدی صدقیانی؛ کارشناس مدیریت تکنولوژی در هلدینگ نکو

برای عضویت در کانال تلگرامی نکونیوز می‌توانید بر روی لینک زیر کلیک نمایید:
https://telegram.me/neconews
Share/Save/Bookmark


نام :
نام خانوادگی:
آدرس ايميل :
نام کاربری :
کلمه عبور:

نفت برنت

۶۳.۷

نفت خام وست تگزاس ( $/ بشکه )

۶۰.۱۲

نفت خام اوپک

۶۱.۵۲

گاز طبیعی- نایمکس Mbtu/$

۳.۱۳

طلا (دلار/ اونس )

۱۲۷۸.۹

سنگ آهن- دلار/تن

۶۲.۷۴

مس- دلار/پوند

۳.۱۵