کد مطلب: 54839
 
اقتصاد، در حصار انرژی فسیلی
ضیا مصباح*
 
نقش انرژی در اقتصاد بر کسی پوشیده نیست، ولی متأسفانه اقتصاد کشور ما خواسته یا ناخواسته به نوع نامرغوب آن (انرژی فسیلی) گره خورده است. بیشتر کشورهای نفت خیز این انرژی فسیلی را یک نعمت الهی پنداشته و در چند دهه گذشته از مواهب آن برخوردار شده اند، ولی اندک اندک پی برده اند که ناف اقتصاد کشور با نفت بریده نشده است.
تاریخ انتشار : شنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۴ ساعت ۲۰:۴۶
نقش انرژی در اقتصاد بر کسی پوشیده نیست، ولی متأسفانه اقتصاد کشور ما خواسته یا ناخواسته به نوع نامرغوب آن (انرژی فسیلی) گره خورده است. بیشتر کشورهای نفت خیز این انرژی فسیلی را یک نعمت الهی پنداشته و در چند دهه گذشته از مواهب آن برخوردار شده اند، ولی اندک اندک پی برده اند که ناف اقتصاد کشور با نفت بریده نشده است. همچنان که پیش از اکتشاف و استخراج نفت و گاز، مردم با کار و تولید خود زندگی کرده و چرخ اقتصاد را به گردش در می آوردند، پس از سپری شدن دوران نفت (که چندان به درازا نخواهد کشید) ناگزیر باید به اصل خود بازگردند. ذخایر زیر زمینی حوزه های نفت و گاز هرچند بزرگ باشند، در نهایت محدودند و با برداشت روزانه چند میلیون بشگه به زودی ته می کشند. حتی پیش از ته کشیدن نیز استخراج آن چندان سخت و پرهزینه خواهد شد که برداشت از این حوزه ها در دهه های آینده صرفه اقتصادی نخواهد داشت. کشورهای خریدار انرژی فسیلی به خوبی از این نکته آگاهی دارند و از هم اکنون خود را برای کاهش وابستگی به انرژی فسیلی و بهره بردای از انرژی های تجدیدپذیر آماده می کنند، درحالی که شرایط کشورهای فروشنده نفت و گاز این گونه نیست. اتکاء بیش از اندازه اقتصاد این کشورها به درآمدهای نفتی همچون عامل بازدارنده ای در پی ریزی یک اقتصاد تولیدی عمل کرده و می کند. پی ریزی یک اقتصاد تولیدی نیازمند دوراندیشی، سرمایه گذاری  و برنامه ریزی هایی است که در درازمدت پاسخ خواهند داد، ولی درآمدهای سهل و آسان امروز غالباً غفلت و پشیمانی آینده را در پی دارد.
در میان انرژی های جایگزین، آفتاب جایگاه نخست را دارد. به ویژه در کشورهایی که از لحاظ جغرافیایی و اقلیمی از آفتاب بیشتری برخوردارند، غفلت از انرژی خورشیدی نابخشودنی است. موقعیت جغرافیایی جمهوری اسلامی ایران از نظر عرض جغرافیایی مناسب و تعداد روزهای آفتابی از این نظر بسیار ممتاز بوده و نادیده گرفتن این انرژی را به هیچ روی نمی توان توجیه کرد. رایج ترین شیوه های بهره برداری از انرژی خورشیدی تبدیل آن به انرژی الکتریکی یا گرمایی است. تبدیل انرژی خورشیدی به انرژی الکتریکی نیاز به فن آوری های بالا و تولید تجهیزات نسبتاً گران بها (ترمو الکتریک و ترموکوپل) دارد. ولی تبدیل آن به انرژی گرمایی بسیار ساده تر است، و حتی نیازی به واردات تجهیزات خارجی (مانند آبگرمکن های خورشیدی) ندارد. از آنجا که بخش قابل توجهی از گاز و برق مصرفی کشور صرف دستگاه های گرمایشی می شود، منطق حکم می کند که تولید و عمومی کردن فن آوری گرمایش خورشیدی در اولویت قرار گیرد.
بعضی از نهادهای عمومی و از جمله شهرداری ها، با پیروی از همین رویکرد از صفحات خورشیدی
عمومی¬¬تر کردن فن¬آوری بهره¬برداری از انرژی خورشیدی، به ویژه نوع گرمایشی آن، نیاز به برنامه¬ریزی¬ها و تمهیداتی از سوی دولت و نهادهای عمومی دارد. به بیان دیگر نباید منتظر ماند تا مردم به صورت خودجوش به فن¬آوری¬های نوین بهره¬برداری از انرژی خورشیدی روی بیاورند. این انتظار و دست روی دست گذاشتن موجب اتلاف زمان و انرژی خواهد شد
(فتوسل) برای روشن کردن چراغ های راهنمایی و گاه روشنایی پارک ها و خیابان ها بهره برداری کرده اند. همچنین برای تأمین آب گرم در برخی از توالت های عمومی آبگرم کن های خورشیدی نصب شده است. این پیشگامی را باید به فال نیک گرفت، ولی پرسش این است که روشنایی چراغ های راهنمایی یا آب گرم توالت های عمومی چند درصد انرژی کشور را در بر می گیرد ؟ گام بزرگتر را هنگامی بر می داریم که (۱) این فن آوری را عمومی تر کنیم، و (۲) اتلاف انرژی را به حداقل برسانیم. بعضی از کشورهای همسایه ما که در همین شرایط جغرافیایی و اقلیمی قرار دارند، گام های بیشتری برای عمومی کردن فن آوری های خورشیدی برداشته  و از ما جلوتر افتاده اند.
عمومی تر کردن فن آوری بهره برداری از انرژی خورشیدی، به ویژه نوع گرمایشی آن، نیاز به برنامه ریزی ها و تمهیداتی از سوی دولت و نهادهای عمومی دارد. به بیان دیگر نباید منتظر ماند تا مردم به صورت خودجوش به فن آوری های نوین بهره برداری از انرژی خورشیدی روی بیاورند. این انتظار و دست روی دست گذاشتن موجب اتلاف زمان و انرژی خواهد شد. تمهیدات مهم در این زمینه عبارتند از :
۱. فرهنگ سازی و آگاهی رسانی در زمینه اهمیت انرژی، مصرف بهینه، و جلوگیری از اتلاف آن. در این زمینه کار بسنده ای انجام نشده است. در سال های گذشته تنها گهگاه شاهد انیمیشن « بابا برقی» با جمله معروف « لامپ اضافی خاموش ! » در صدا و سیما بوده-ایم. همه رسانه ها و از جمله روزنامه ها باید به نقش و رسالت خود در این فرهنگ سازی عمل کنند.
۲. حمایت از نوآوری های داخلی در زمینه طراحی و ساخت تجهیزات و تأسیسات گرمایشی خورشیدی با بهای ارزان تر و با قابلیت همگانی شدن در ساختمان های مسکونی و عمومی. در این زمینه باید یادآور شد که واردات بی رویه آبگرمکن های خورشیدی خارجی موجبات دلسردی مهندسان و فن آوران کشور را فراهم می سازد. آبگرمکن های خورشیدی وارداتی برای بهره برداری بیشتر از آفتاب کم رمق در عرض های جغرافیایی کشورهای اروپایی، و نیز کمتر بودن تعداد روزهای آفتابی در این کشورها طراحی و ساخته شده اند. در کشور ما آبگرمکن خورشیدی می تواند با مواد و تجهیزات ارزان تری طراحی و ساخته شود.
۳. حمایت از تولیدکنندگان این تجهیزات و تشویق فروشندگان و عرضه کنندگان تأسیسات گرمایشی در بازار و رقابتی کردن آن در کنار تأسیسات گاز سوز. مسئولان دولتی یا شهرداری برای بهره برداری از انرژی خورشیدی، می توانند تجهیزات آن را مستقیماً وارد و نصب  نمایند. ولی آیا مردم عادی در صورت علاقمندی به این کار می¬توانند به تجهیزات و تأسیسات لازم در بازار دسترسی داشته باشند؟ و به فرض دسترسی، آیا هزینه آن برای عموم مردم قابل قبول و قابل رقابت با وسائل رایج مصرف کننده انرژی فسیلی خواهد بود؟
۴. ارائه آموزش های لازم در زمینه نصب، راه اندازی و بهره برداری از تأسیسات انرژی خورشیدی و همگانی کردن آن. هنرستان های آموزش و پرورش، مراکز آموزش فنی و حرفه ای، و نیز رسانه عمومی صدا و سیما هر کدام باید به نقش و وظیفه خود در این زمینه بیندیشند. مردم عادی در صورت تمایل شخصی به بهره برداری از انرژی خورشیدی، و به فرض آن که در بازار محدود کنونی بتوانند وسایل و تجهیزات آن را خریداری کنند، در پیدا کردن تکنیسین یا استادکاری ورزیده برای نصب و راه اندازی آن دچارمشکل خواهند شد.
۵. فراهم کردن بسترهای قانونی برای بهره برداری بهینه از انرژی و جلوگیری از اتلاف آن. به دلیل پائین بودن بهای انرژی در کشور، متأسفانه اهمیت موضوع مهمی چون عایق سازی ساختمان ها فراموش شده است. حتی اگر سازنده  متعهدی تمایل به عایق سازی داشته باشد، مواد و مصالح آن را در بازار کنونی مصالح ساختمانی نخواهد یافت. در این شرایط، بی توجهی سازندگان ساختمان ها به عایق سازی ممکن است عادی به نظر برسد، ولی آیا بی توجهی مسئولان و نظارت کنندگان قانونی بر ساخت وسازها نیز می تواند موجه باشد ؟
اهمیت موضوع انرژی و ارتباط تنگاتنگ آن با اقتصاد و محیط زیست، بالاتر از آن است که به یک مقاله کوتاه بسنده شود. از متخصصان و دست اندرکاران مباحث اقتصاد، انرژی، و محیط زسیت انتظار می رود با ارائه مقالات سودمند و آگاهی بخش خود، ما را یاری نمایند. 
*دبیر کانون علوم اداری ایران
Share/Save/Bookmark


نام :
نام خانوادگی:
آدرس ايميل :
نام کاربری :
کلمه عبور:

نفت برنت

۶۳.۷

نفت خام وست تگزاس ( $/ بشکه )

۶۰.۱۲

نفت خام اوپک

۶۱.۵۲

گاز طبیعی- نایمکس Mbtu/$

۳.۱۳

طلا (دلار/ اونس )

۱۲۷۸.۹

سنگ آهن- دلار/تن

۶۲.۷۴

مس- دلار/پوند

۳.۱۵