کد مطلب: 105681
 
شلیک کن ژنرال
 
به نظر می رسد عرصه واقعی تقابل ایران با امریکا نه حوزه نظامی بلکه عرصه اقتصادی است. مهمترین بخش اقتصاد کشور نفت است، بنابراین ژنرال اصلی جبهه تقابل وزیر نفت است که عملکرد او سرنوشت کشور را رقم خواهد زد. تصمیمات فوری و مهمی باید در این حوزه اتخاذ شود که هریک نیازمند عزم و جسارت و تدبیر شخص وزیر است.
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۱۰ مرداد ۱۳۹۷ ساعت ۱۳:۳۷
احسان نجابت
باوجود درگیری های لفظی در حوزه قدرت های سخت، به نظرم جبهه اصلی تقابل میان ایران و ایالات متحده در شرایط کنونی نه میادین نظامی بلکه عرصه های اقتصادی است. شکی نیست که پیشانی اقتصاد ایران و مهمترین منبع درامد دولت به ویژه درامدهای ارزی، صنعت نفت است. نفت خام، گاز مایع، انواع مشتقات نفتی و محصولات پتروشیمی بخش اصلی و حیاتی صادرات کشور را تشکیل می دهد و به تنهایی می تواند تکلیف اقتصاد ایران را مشخص کنند.
معمولا تقابل قدرتهایی که هزینه تقابل سخت را برای تحقق اهداف خود بیش از منافع آن می بینند دارای سه مرحله است. مرحله اول شامل زور آزمایی و قدرتنمایی طرفین است. هر یک از طرفین با نمایش کارت های قدرت خود تلاش می کند به طرف مقابل بفهماند که چه ابزارهایی برای به کرسی نشاندن نظرات خود دارد. مرحله دوم با مذاکرات محدود، مذاکرات رسمی و نهایتا توافق نسبی سپری می شود. اما مرحله سوم در حقیقت با بررسی نتیجه توافق سپری می شود. هریک از طرفین دائم با سبک و سنگین کردن هزینه ها و عواید توافق برای خود به این موضوع فکر می کند که ایا ظرفیت بالا بردن منافع خود را دارد یا باید در چارچوب توافق و تعادل موجود حرکت کند. بدیهی است با استنباط هریک از طرفین از وجود ظرفیت چانه زنی بیشتر حتما مجددا این چرخه شروع شده و به مرحله اول بازمی گردیم. به نظر می رسد تحلیل سران کاخ سفید دقیقا چنین است و نتیجه بازگشت به مرحله اول است. هرگونه اظهار نظر در این مورد که اگر چنین کرده بودیم یا چنان این تصمیم اتخاذ نمی شد صرفا یک گمانه زنی است که احتمالا با اوردن قرینه ای برای آن ادعای مذکور با تردید مواجه می شود. بنابراین اکنون مهمتر از اینکه برسر چه می کردیم بهتر بود بحث شود لازم است در مورد چه کنیم تبادل نظر شود.
در خرداد ماه سال ۹۴ در یادداشتی با عنوان «اسب توسعه زین نشده است» ، پیش از نهایی شدن توافق بزرگ هسته ای که بعدا برجام نام گرفت بیان کردم که باتوجه به عملکرد متوسط کشور در دوران پیش از توافق (مرحله اول) قطعا این توافق نیز یک تفاهم متوسط با نقاط قوت و ضعف جدی خواهد بود.  به دلیل توانمندی تیم مذاکره کننده و مجموع شرایط، توافق حاصل از عملکرد ما در مرحله اول، بهتر بود. تجربه نشان داد که نتیجه همان بود که پیش بینی می شد اما ظهور دولتی تمامیت خواه با انتظارات حداکثری در روابط بین المللی کمتر قابل پیش بینی بود که محقق شد. امروز واقعیت اینست که دولت مستقر در امریکا از منافع خود در تفاهم ایجاد شده راضی نیست و بدنبال حداکثرسازی منافع خود است. بنابراین چرخه مجددا آغاز شده و به مرحله اول بازگشتیم. در این مرحله باید قدرتنمایی کرد. باید نشان داد که می توانیم تهدیدهای طرف مقابل را خنثی کنیم، می توانیم تهدیدش کنیم، می توانیم به زندگی خود ادامه دهیم و شدیدا می خواهیم که در یک تفاهم عادلانه برد-برد با او به سر بریم.
به نظرم حاکمیت به این یقین رسیده که دوران توافق سپری شده و مرحله زورآزمایی مجدد برای توافق بزرگ تر آغاز شده است. رئیس جمهور به صراحت این جمع بندی را اعلام کرد. فرمانده سپاه قدس به غایت این نقش را کامل و بی نقص ارائه داد. اعلام شفاف ظرفیت های کشور در حوزه قدرت سخت و نشانه هایی برای اثبات درستی مداعاهای مطرح شده. حتی فراتر از آن استراتژی کلان مقابله یعنی درگیری نامتقارن و جغرافیای آن نیز اشاره شد. به نظر می رسد باتوجه به عدم تمایل واقعی طرفین برای ورود به مقابله فیزیکی، سردار امکان نقش آفرینی بیش از این را در این مرحله ندارد و این ژنرال های اقتصادی هستند که باید به میدان بروند.
واقعیت اینست که مهمترین عرصه تقابل حوزه اقتصاد است. حوزه ای که می تواند منشا تهدیدات بسیاری برای کشور باشد و طرف مقابل حس برتری محسوس و کم هزینه ای را در آن دارد. نیازی به گفتن نیست که اقتصاد کشور در شرایط کنونی به شدت به عملکرد صنعت نفت وابسته است. بنابراین مهمتر از مواضع سرداران توانمند نظامی کشور باید منتظر عملکرد و مواضع ژنرال های اقتصادی به ویژه در وزارت نفت بود. مهمتر از بستن تنگه هرمز باز کردن بازارهای جهانی بر روی محصولات ایرانی و امکان تبادلات مالی تعیین کننده است. باید تصمیمات خاص برای شرایط خاص گرفت. بدیهی است شرط اساسی برای پیروزی در هر عرصه ای ابتدا مشارکت و همراهی مردم است. شاید پاره ای از گشایش های اجتماعی و سیاسی بتواند همدلی، همراهی و همکاری حداکثری در جامعه ایجاد کند. اصولا تهدیدهای خارجی همواره اتحاد زیر پرچم را ایجاد می کند اما شاید برخی دلخوری ها و بی اعتمادی های موجود گروه های قابل توجهی را پراکنده و ناامید کرده باشد که ضرورت اصلی و مهمترین فاکتور حیاتی موفقیت در هرعرصه ای پرداختن به این سرمایه های اجتماعی است.
اتاق فکر ضد ایرانی حاکم بر کاخ سفید معتقد است که چون دوران پیش از توافق را دولت گذشته با تسامح و تساهل گذرانده، مذاکرات نتیجه حداکثری مورد نظر آنها را نداشته و بنابراین با بازگشت به مرحله قبل می خواهد جبران مافات کند. اکنون نوبت ماست که نشان دهیم ماهم معتقدیم که مشکلاتمان در آن زمان بیش از آنکه ناشی از تحریم ها بوده باشد ناشی از مشکلات مدیریتی داخلی بوده است. موضوعی که زنگنه بارها اعلام کرده بود و معتقد بود باید جای سربازها را در وزارت نفت ژنرال ها بگیرند تا مدیریت کارامدتر شود. اکنون بهترین زمان برای اثبات این مدعاست تا ژنرال نشان دهد که ما می توانیم. یادمان باشد در تاریخ توافقات را تنها به پای زمامداران وقت نمی نویسند بلکه عمدتا به پای نسل موثر حاضر در آن زمان می نویسند.
این موارد باید در دستور کار وزارت نفت قرار گیرد چراکه فارغ از زمان، مجریان و نحوه مذاکره مذاکره کنندگان، موفقیت در این موارد است که قدرت چانه زنی را در مذاکرات آتی مشخص می کند. توافق خوب ناشی از دوران پیش از توافق، یعنی زمان زورآزمایی است.

• ایجاد ظرفیت امن، اقتصادی و معقول برای تقاضای انرژی داخلی
راهکارها
- تسریع در تکمیل کامل پالایشگاه ستاره خلیج فارس و سایر طرح های افزایش ظرفیت پالایشگاه ها
- برنامه ریزی برای بهره گیری مجدد از رافینیت پتروشیمی های اروماتیکی به جای بنزین در پیک های غیرمنتظره تقاضای بنزین
- اجرای مجدد طرح سهمیه بندی از طریق کارت سوخت با بازبینی و برطرف نمودن مشکلات طرح و همچنین تکمیل نظارت بر کل چرخه عرضه از پالایشگاه تا مصرف کننده نهایی به منظور مدیریت تقاضا و جلوگیری از قاچاق سوخت چراکه در این شرایط بهره گیری از مکانیزم های قیمتی تنظیم بازار میسور نیست
- کمک جدی به عرضه برق شبکه وزارت نیرو از طریق اتصال و عرضه واقعی ظرفیت مازاد و اضطراری واحدهای تولیدی در زمان های پیک تقاضای برق
- استفاده حداکثری از گاز برای سوخت نیروگاه ها و کارخانجات به دلیل عدم امکان صادرات گاز مازاد در شرایط کنونی

• طراحی کانالهای امن حمل ونقل، بیمه، فروش و دریافت ارز واقعی نفت خام، مشتقات نفتی و محصولات پتروشیمی
راهکارها
- تنوع بخشی جدی به مبادی صادراتی از طریق حضور جدی در بنادر کشورهای دوست، تقویت و اعطای امتیازات جدی مانند سوخت ارزان برای گسترش جدی صادرات زمینی
- عمده فروشی محصولات به عرضه کنندگان منطقه ای به منظور فروش ترکیبی محصولات با برند غیر
- تمرکز تولید از میادین مشترک و کاهش تولید از سایر میادین در صورت لزوم به کاهش تولید
- خرید واحدهای پالایشی در سایر کشورهای دوست از طریق تهاتر با نفت خام و مشتقات نفتی
- پذیرش واقعی فروش با ارزهای محلی و تهاتر با کالاهای اساسی و سرمایه ای
- الزام واحدهای پتروشیمی و پالایشگاهی به پرداخت ارزهای صادراتی به بانک مرکزی و توزیع ارز توسط  بانک مرکزی در سامانه نیما به منظور جلوگیری از نگرانیهای موجود که باعث عدم عرضه در هفته های اخیر شده است. درغیراینصورت خوراک این واحدها باید به صورت ارزی دریافت شود که البته تجربه نشان داده این روش عملا پاسخگو نیست و بهتر است همان الزام تحویل ارز عملیاتی شود.
- اخذ مصوبات لازم از شورای عالی امنیت ملی به منظور حفاظت از تصمیم گیران حوزه فروش به منظور تقویت روحیه و افزایش انگیزه تصمیم گیری های قاطع و ضربتی
- ایجاد کنسریوم های قدر با مشارکت بیمه های داخلی و تقویت بیمه های اتکایی داخلی به منظور حل مشکل بیمه باربری با اخذ مصوبات دوران اضطرار

• بازطراحی استراتژی و برنامه توسعه صنعت نفت در بالادست و پایین دست
راهکارها
- اولویت بندی پروژه های توسعه ای به منظور تعیین نحوه تامین منابع مالی
- تهاتر کالاهای مورد نیاز پروژه ها با نفت یا ارزهای محلی حاصل از فروش نفت
- گردش جدی و واقعی به سمت ظرفیت های داخلی
- طراحی مکانیزمهای اوراق مشارکت ارزی با ضمانت کالا به منظور تامین منابع مالی پروژه ها که درصورت اطلاع رسانی درست و اقناع کننده می تواند در جمع کردن نقدینگی و کاهش عطش تقاضای ارز نیز موثر باشد
- تمرکز جدی،حاکمیتی، حمایتی و الزامی بر پروژه های پتروشیمی و پالایشگاهی با پیشرفت بالای ۶۰ درصد که می توانند در دو سال آینده به بهره برداری برسند. یادمان باشد فروش پلی اتیلن و متانول بسیار ساده تر از نفت خام یا گاز است.
- ایجاد سازوکار مناسب و متمرکز برای تامین تجهیزات خاص که تولید داخل ندارند مانند تجهیزات دوار با توان بالاتر از ۲۵ مگاوات، یا پمپ های دوزینگ، سیستم های کنترل یا مواد خاصی چون تیتانیوم، سوپر داپلکس و امثال آن
- کاهش محسوس قیمت خوراک برای ۵ سال اول تولید طرح های جدید به منظور افزایش جذابیت سرمایه گذاری و سهولت تامین مالی در پروژه های پتروشیمی و پالایشی. اگر قرار است نفت و گاز به دلیل مشکلات و هزینه های ناشی از فروش غیرمعمول، عملا با قیمتی کمتر فروخته شود یا اصولا فروخته نشود چرا این ارزش افزوده در کشور ایجاد نشود؟

تقویت همکاریهای بین المللی با صادرکنندگان نفتی که مورد غضب امریکا قراردارند برای ایجاد ظرفیت بالاتر برای اثرگذاری بر بازارها
راهکارها
-  همکاری جدی تر با کشورهایی مانند ونزوئلا و روسیه به منظور ارائه بخشی از تولیدات درقالب یک سبد نفتی مشترک
-  ایجاد تفاهمات تهاتر نفت با کالاهای ثالث

• طراحی برنامه جامع نگهداشت پیشگیرانه و تامین مواد مورد نیاز تولید به منظور حفظ توان تولید کشور
راهکارها
-  تامین کاتالیست ها، مواد شیمیایی، افزودنی ها و قطعات یدکی واحدهای تولیدی باید به صورت خاص در دستور کار قرار گیرد. بیش از ۲۴۰ عنوان مواد پرمصرف در صنعت نفت وجود دارد که عمده آنها یا در داخل تولید نمی شود یا صرفا فرمولاسیون آن انجام می شود. تصور کنید اگر ماده ای چون متیل دی اتانول آمین وارد نشود چه اتفاقی در کشور می افتد. برنامه ریزی جدی برای تامین این مواد با تمرکز بر توان داخل باید طراحی گردد.

• تقویت وحدت و همدلی و همکاری در سطوح مختلف صنعت
راهکارها
- تهیه و اعلام گسترده پیام وزیر در مورد شرایط جدید و لزوم تغییر نگرش همگان در این شرایط و تقویت فضاسازی تبلیغی به منظور ایجاد شور و هیجان و همدلی و همکاری ملی
- پیگیری واقعی برنامه های بهبود معیشت کارکنان بدون هرگونه تنگ نظری
- تغییر فوری مدیران زینت السلطنه، رفقا، دانشجویان، مدیران تحمیلی و سیاسی یا بی انگیزه. هم اکنون مدیرانی به غایت شجاع، تصمیم گیر، کاربلد، شناخته شده و دارای مقبولیت و به صورت جدی دارای پشتوانه سیاسی و تجربی لازم است. عدم تغییرات مدیران نشان می دهد تغییر فضا توسط ژنرال هنوز درک نشده است. این تغییرات یک پیام جدی به جامعه و بدنه صنعت نیز برای درک و همراهی تغییر شرایط است. مدیران اقا اجازه و نوچه یا وامدار جریانات نزدیک به وزیر کمکی به جنگ نامتقارن موجود که لازمه آن تصمیم گیری در لحظه و شجاعت است نمی کند. همچنین جانشین ژنرال باید فرمانده واقعی ستاد مقابله باشد نه زینت وزارتخانه.
- اطرافیانی که با بداخلاقی و خامی صرفا نارضایتی در بدنه ایجاد می کنند باید از ژنرال دور شوند و بروند گوشه ای در سلسه مراتب قرار گرفته و اگر توانمندی داشته باشند به تدریج رشد خواهند کرد.
- جوان گرایی جدی در دستور کار قرار گیرد. الزاما از میان کسانیکه هیچ ارتباطی با ژنرال ندارند حتی اگر وزیر محترم اطمینان دارد که توانایی نزدیکانش بیشتر است به دلیل ایجاد مقبولیت نباید از آنها بهره گرفت. این کار هم اینده این نخبگان را تباه می کند هم تنش جدی و بحران مقبولیت ایجاد می کند. تجربه مشاوران جوان دولت گذشته را بیاد اورید.
Share/Save/Bookmark


نام :
نام خانوادگی:
آدرس ايميل :
نام کاربری :
کلمه عبور:

نفت برنت

۶۳.۷

نفت خام وست تگزاس ( $/ بشکه )

۶۰.۱۲

نفت خام اوپک

۶۱.۵۲

گاز طبیعی- نایمکس Mbtu/$

۳.۱۳

طلا (دلار/ اونس )

۱۲۷۸.۹

سنگ آهن- دلار/تن

۶۲.۷۴

مس- دلار/پوند

۳.۱۵